43 Cangkriman Jawa, Teka-teki Tradisional yang Penuh Humor dan Menghibur

43 Cangkriman Jawa, Teka-teki Tradisional yang Penuh Humor dan Menghibur

Desi Rahmawati - detikJateng
Rabu, 11 Feb 2026 16:26 WIB
Bertukar Cangkriman Bahasa Jawa
Cangkriman atau teka-teki Jawa. (Foto: Noval Gani/Pexels)
Solo -

Ragam sastra lisan Jawa tidak hanya berupa cerita legenda atau ungkapan bahasa Jawa. Namun, ada pula yang berbentuk pertanyaan tradisional yang disebut cangkriman.

Dikutip dari buku Etnologi Jawa oleh Suwardi Endraswara, cangkriman adalah teka-teki Jawa berupa pertanyaan tradisional yang memerlukan tebakan. Dalam kehidupan orang Jawa, cangkriman sering dijadikan sarana komunikasi yang penuh humor.

Cangkriman bukan sekadar teka-teki biasa, di dalamnya biasanya terkandung pengetahuan bagi anak-anak. Agar lebih memahami tentang cangkriman, berikut ini akan disajikan berbagai contoh cangkriman beserta jawabannya. Melalui contoh ini, detikers juga bisa memainkannya bersama teman-teman atau anggota keluarga.

SCROLL TO CONTINUE WITH CONTENT

Contoh Cangkriman Bahasa Jawa dan Jawabannya

Dirangkum dari buku Baboning Pepak Basa Jawa karya Budi Anwari dan Buku Ajar Sastra Lisan IAIN Jember oleh Ahmad Badrus Sholihin, cangkriman bahasa Jawa terbagi menjadi empat, yakni cangkriman wancah, pepindhan, plesedan, dan tembang. Berikut penjelasan dan contoh dari setiap jenis cangkriman.

ADVERTISEMENT

Cangkriman Wancah

Cangkriman wancah atau cekakan adalah teka-teki tradisional yang berbentuk singkatan kata-kata. Berikut contoh cangkriman wancah.

1. Pak beletus: tapak kebo lelene satus

2. Pak bomba, pak lawan, pak piyut: tapak kebo amba, tapa ula dawa, tapak sapi ciyut

3. Pindhang kileng: sapi nang kandhang, kaki mentheleng

4. Bot ginawa entheng, teng ginawa abot: klobot ginawa entheng, gentheng digawa abot

5. Wiwa wite, lesbodhonge, karwa pake: uwi dawa uwite, tales amba godhonge, cikar dawa tipake

6. Yumaerong: yuyu omahe ngerong

7. Karla ndheren: mbakar tela sumendhe keren

8. Kabketan: nangka tiba neng suketan

9. Suru bregitu: asu turu di brengi watu

10. Nasgithel: panas, legi, kenthel

Cangkriman Pepindhan

Kedua ada cangkriman pepindhan atau emper-emperan, yakni teka-teki yang berwujud kalimat perumpamaan dengan benda lain. Berikut contoh cangkriman pepindhan.

1. Pitik walik saba kebon: nanas

2. Sega sakepel dirubung tinggi: salak

3. Urang sapikul matane pira?: ana 6=urang, sapi, kul

4. Emboke di elus-elus, anak diidak-idak: andha

5. Ora mudhun-mudhun yen oran nggawa mrica sakanthong: kates

6. Gajah nguntang sangkrah: pawon

7. Kebo bule cancang merang: buntil

8. We gedhe kok ngguyu tawa: nangis

9. Ing dhuwur wayangan, ing ngisor jedhoran: ngundhuh krambil

10. Anake gelungan, ibune ngrembyang: pakis

11. Disuguh opa angin: ora disuguhi apa-apa

12. Bocah cilik tlusap-tlusup nang kebon: dom atau jarum

13. Pitik walik saba meja: sulak atau kemoceng

14. Wit adhakah woh adhikih: wit ringin

15. Wit adhikih woh adhakah: wit waloh

16. Emboke wuda, anake tapihan: pring atau bambu

17. Dikethok malah dhuwur: celana

18. Anake macak rapi, ibune ring sluwir ora karuwan pacakane memelas: tepes kelapa

19. Sawang wong kendhok galengane mung sitok: godhong gedhang

20. Sing cendhek didhudhuk, ding dhuwur diurung: timbangan

Cangkriman Plesedan

Cangkriman plesedan atau dikenal juga dengan cangkriman blenderan adalah tebak-tebakan yang diplesetkan. Biasanya berupa permainan kata-kata sehingga perlu hati-hati saat menebaknya. Contoh cangkriman plesedan sebagai berikut ini.

1. Wong wudunen kuwih sugih pari: pringisan

2. Wong adol tempe ditaleni: sing ditaleni tempe, dudu wong sing dodol

3. Wong mati ditunggoni wong mesam-mesem: sing mesam mesem wong sing nunggu, dudu sing mati

4. Ora usah mutung, mutung apa? Mutung kesarung: lutung kasarung

5. Lampu apa yen dipecah metu uwonge?: lampu toko sing lagi ditutup

6. Olehe ngitung usuk ora rampung-rampung: turu nyawang payon

7. Bocah iku wis wiwit kluruk: wiwit gedhe, ngerti katresnan

8. Bakale Cina padha digantungi: sing digantung bahane, dudu wonge

Cangkriman Berupa Tembang

Cangkriman terakhir adalah cangkriman yang berbentuk tembang. Beberapa tembang Jawa mengandung teka-teki, seperti tembang Pucung dan tembang Asmaradana. Berikut contoh cangkriman berupa tembang.

Cangkriman tembang 1

Bapak pocung cakemu marep mandhuwur

Sabamu ing sendhang

Pencokanmu lambung kering

Prapteng wisma si pocung muntah guwaya

Jawaban: klenthing

Cangkriman tembang 2

Bapak pocung renteng renteng kaya kaliung

Dawa kaya ula

Pencokanmu wesi miring

Sing disaba si pucung mung turut kutha

Jawaban: sepur

Cangkriman tembang 3

Bapak pucung dudu watu dudu gunung

Sangkamu ing Plembang

Ngon ingone sang bupati

Yen lumampah

Si pucung lembehan grana

Jawaban: gajah

Cangkriman tembang 4

Bapak pocung

Amung sirah lawan gembung

Padha dikunjara

Mati sajroning ngaurip

Mijil baka

Si pocung dadi dahana

Jawaban: penthol korek

Cangkriman tembang 5

Sesrebanan dudu kaji

Nanggo kuci dudu Cina

Sarwi bolong mbun-mbunane

Gawene atetangisan

Weteng bolong tinutupan

Lamun mbun-mbune sinebul

Tangise dadi tontonan

Jawaban: suling

Nah, itulah berbagai contoh cangkriman bahasa Jawa mulai dari cangkriman wancah hingga cangkriman tembang. Semoga bermanfaat, Lur!

Artikel ini ditulis oleh Desi Rahmawati peserta Program MagangHub Bersertifikat dari Kemnaker di detikcom.




(sto/apu)
Berita Terkait

 

 

 

 

 

 

 

 


Hide Ads